Во народот одамна постои изреката дека „по Свети Илија сонцето поинаку грее“.
Photo by Johannes Plenio on Unsplash
Иако календарски летото е далеку од својот крај, многумина токму по 2 август почнуваат да ги забележуваат првите знаци дека природата полека го менува својот ритам. Деновите сè уште се жешки, но утрата стануваат посвежи, вечерите подолги, а светлината добива помека нијанса. За нашите предци ова не бил само впечаток, туку јасен знак дека годината влегува во нова фаза.
Свети Илија е еден од најпочитуваните светители во православната традиција, а во македонската народна култура неговиот празник отсекогаш бил тесно поврзан со природните појави. Народот верувал дека Свети Илија управува со громовите, молњите и дождовите и дека неговата сила се гледа во летните невремиња кои често доаѓаат токму во овој период. Поради тоа, неговиот ден се сметал за граница меѓу најжешкиот дел од летото и времето кога природата почнува постепено да се подготвува за есента.
Во минатото, кога животот бил многу повеќе зависен од земјоделството отколку денес, ваквите промени внимателно се следеле. По Свети Илија започнувале подготовките за есенските работи, се проценувала жетвата, а овоштарите знаеле дека пристигнува времето на смоквите, грозјето и другите плодови кои го означуваат врвот на летната сезона. Се верувало дека природата веќе го достигнала својот максимум и полека почнува да се смирува.
Од астрономски аспект, ваквите народни набљудувања имаат и реална основа. По летната долгоденица во јуни, деновите постепено стануваат пократки, а до почетокот на август разликата веќе е забележлива. Сонцето заоѓа порано, ноќите траат подолго, а земјата во текот на ноќта полесно се разладува. Затоа утрата се посвежи, дури и кога дневните температури остануваат високи.
Покрај тоа, август често носи промена и во атмосферските услови. Во многу делови од Балканот токму во овој период зачестуваат попладневните грмежи и краткотрајните летни дождови, кои настануваат поради силното загревање на воздухот. За луѓето во минатото, овие временски промени биле уште една потврда дека „се свртело времето“ и дека летото веќе не е исто како во јули.
Во македонската традиција постојат и бројни верувања поврзани со Свети Илија. Во некои краишта не се работело на нива од почит кон светителот и од страв од невреме, додека на други места луѓето се молеле за дожд во сушните години или за заштита на посевите од град. Иако денес овие обичаи повеќе се дел од културното наследство отколку од секојдневниот живот, тие сведочат за длабоката поврзаност меѓу човекот, верата и природата.
Август останува месец на сонце, зрели плодови и долги денови, но истовремено во себе веќе го носи и првиот тивок навестувач на есента – како потсетување дека секоја сезона има свој врв и свое време за нов почеток.
