Повеќето луѓе барем еднаш почувствувале дека по разговор со одредена личност се чувствуваат необјасниво исцрпено.
Photo by engin akyurt on Unsplash
Често велиме дека некој „ни ја зема енергијата“, но психологијата и невронауката покажуваат дека зад тоа чувство не стои мистична енергија, туку начин на кој нашиот мозок и нервен систем реагираат на социјалните интеракции. Ако разговорот е исполнет со критики, жалење, конфликт или непредвидливи емоции, мозокот почнува да троши повеќе когнитивни и емоционални ресурси за да ја процени ситуацијата и да одлучи како да реагира. Колку повеќе ментален напор вложуваме, толку поголем е чувството на замор кога разговорот ќе заврши.
Една од причините лежи во функционирањето на амигдалата – дел од мозокот задолжен за препознавање закани. Таа не реагира само на физичка опасност, туку и на социјална. Ако соговорникот е непредвидлив, агресивен, манипулативен или постојано нè критикува, амигдалата може да го активира одговорот „борба, бегство или замрзнување“. Во тој момент се ослободуваат хормони на стрес како кортизол и адреналин, срцевиот ритам се забрзува, а мозокот се префрла од креативно размислување кон преживување. Дури и ако однадвор изгледаме смирено, телото работи со зголемен интензитет, па затоа по разговорот чувствуваме замор, тежина или потреба да бидеме сами.
Психолозите посочуваат и дека луѓето со висока емпатија се особено чувствителни на туѓите емоции. Благодарение на т.н. систем на огледални неврони, нашиот мозок несвесно ги препознава и делумно ги пресоздава емоционалните состојби на другите. Овој механизам е клучен за сочувство и поврзување, но има и цена. Ако поминуваме долго време со личност која е постојано лута, вознемирена, песимистична или драматична, нашиот нервен систем може да почне да ја „дели“ таа емоционална состојба. Затоа понекогаш си заминуваме од разговор без конкретна причина за лошо расположение, но сепак се чувствуваме потешко отколку пред средбата.
Дополнително, исцрпувачки се разговорите во кои постојано мораме да се контролираме. Ако внимаваме на секој збор за да не навредиме некого, ако чувствуваме потреба да се оправдуваме, да смируваме конфликти или да решаваме туѓи проблеми, префронталниот кортекс – делот од мозокот задолжен за самоконтрола и носење одлуки – работи со полн капацитет. Истражувањата покажуваат дека ваквиот континуиран когнитивен напор може да предизвика чувство на ментална исцрпеност слично на она што го чувствуваме по неколку часа интензивна концентрација. Затоа не е чудно што некои разговори нè изморуваат повеќе отколку цел работен состанок.
Важно е да се направи разлика помеѓу некој што минува низ тежок период и личност со која речиси секоја интеракција остава чувство на исцрпеност. Сите понекогаш имаме потреба да се пожалиме или да побараме поддршка, но здравите односи се двонасочни – по нив, и покрај тешките теми, обично чувствуваме блискост и олеснување. Ако, пак, по секоја средба чувствувате напнатост, вина, раздразливост или целосен недостаток на енергија, вреди да се запрашате дали проблемот е во количината на емоционален товар што го носите за другиот. Поставувањето граници не е знак на себичност, туку начин нервниот систем да добие простор за закрепнување и да ја зачува својата психолошка отпорност.
