Чувството дека луѓето биле посреќни во 90-тите и раните 2000-ти не значи нужно дека животот бил објективно подобар, туку дека условите во кои функционирал мозокот и секојдневието биле поедноставни и помалку преоптоварувачки.
Photo by Igor Omilaev on Unsplash
Најважната разлика не е во тоа што имавме помалку работи, туку во тоа што немавме постојана стимулација, споредување и притисок. Во тој период немаше паметни телефони, социјални мрежи и континуирани нотификации. Информациите доаѓаа побавно и поретко, што значи дека мозокот имаше повеќе простор за фокус, одмор и присуство во моментот. Денес, мозокот е постојано изложен на брзи допамински стимули, што со текот на времето ја намалува способноста да се почувствува задоволство од едноставни нешта.Минувавме повеќе време надвор, со игра, разговор, возење велосипед или движење без некоја цел со другарите. Не брзавме никаде. Каде би брзале?
Друг клучен фактор е споредувањето. Во 90-тите, споредувањето беше ограничено на непосредната околина. Денес, преку социјалните мрежи, луѓето се споредуваат со илјадници внимателно курирани животи, што создава хронично чувство на недоволност. Ова не е прашање на карактер, туку повеќе на невробиологија. Истражувањата постојано потенцираат дека честото споредување ја зголемува анксиозноста и го намалува чувството на лична вредност.
Photo by Frank Okay on Unsplash
Исто така, очекувањата беа пониски и појасни. Успехот, кариерата и „добриот живот“ имаа помалку варијанти и помалку невидливи правила. Денес постои притисок да се биде успешен, среќен, здрав, привлечен, продуктивен и автентичен во исто време, што создава континуирано чувство дека никогаш не е доволно. На нашите родители им беше важно да учиме, колку можеме, да дадеме сѐ од себе, немаа премногу време да учат со нас, да нѐ туркаат и проверуваат. Тоа се случуваше на родителска или при привремена проверка на индексот од факултетот.
Но, важно е да се нагласи и ефектот на селективната меморија. Луѓето полесно се сеќаваат на позитивните аспекти од минатото, а ги потиснуваат тешкотиите. Тоа создава илузија дека минатото било поедноставно и посреќно, иако реално имало свои економски, политички и лични проблеми. Заклучокот не е дека „помалку е секогаш повеќе“, туку дека човечкиот нервен систем функционира подобро во услови на умереност, ритам и ограничена стимулација. Она што го изгубивме не се предметите, туку просторот за внимание, досада, директна поврзаност и ментален одмор. Чувството на среќа од тој период повеќе зборува за тоа како сме живееле, отколку за тоа колку сме имале.
