Наскоро пристигнува новата „Одисеја“ на големото платно. Но, пред филмот, вреди да се вратиме на книгата што го промени светот.

Постојат книги кои ги читаме еднаш и ги забораваме. И постојат книги кои со векови продолжуваат да живеат, да инспирираат и да поставуваат прашања што сè уште немаат едноставен одговор. „Одисеја“ на Хомер е такво дело. Напишана пред речиси три илјади години, таа е едно од најстарите книжевни дела што сè уште се чита, проучува и прераскажува низ целиот свет. Иако е создадена во сосема поинакво време, приказната за Одисеј и неговото десетгодишно враќање дома останува неверојатно современа.

Многумина мислат дека „Одисеја“ е само приказна за митолошки суштества, богови и херои. Но, таа е многу повеќе од тоа, тоа е всушност книга за човекот. За искушенијата што нè менуваат, за желбата да се вратиме таму каде што припаѓаме, за храброста да продолжиме кога сè изгледа изгубено и за мудроста што ја стекнуваме по патот. Она што ја прави „Одисеја“ толку важна е фактот што речиси целата западна книжевност, но и голем дел од филмовите што ги гледаме денес, на некој начин се потпираат на неа. Патувањето на херојот, борбата со искушенијата, враќањето дома, личната трансформација – сите овие мотиви започнуваат токму со Хомер.

„Одисеја“ е едно од најстарите зачувани книжевни дела во светот. Се смета дека е создадена околу VIII век пред нашата ера, а авторството традиционално му се припишува на Хомер, легендарниот старогрчки поет, кој ја напишал и „Илијада“. Иако научниците и денес дебатираат дали Хомер бил една личност или името претставува повеќе усни раскажувачи, влијанието на неговите дела врз светската книжевност е неспорно. „Одисеја“ е составена од 24 песни и околу 12.000 стихови, а со векови била пренесувана усно, пред конечно да биде запишана.

„Одисеја“ досега била екранизирана повеќепати, но ниту една адаптација не успеала целосно да ја долови длабочината на делото на Хомер. Новата верзија, која ја режира Кристофер Нолан, е најавена како една од најамбициозните филмски продукции во последните години и веќе предизвикува огромен интерес кај љубителите на книжевноста и филмот. Со актерска екипа составена од некои од најголемите холивудски ѕвезди и буџет од стотици милиони долари, многумина очекуваат ова да биде филмски спектакл кој ќе ја доближи приказната до новата генерација гледачи.

Малку книги во историјата доживеале толку многу преводи и адаптации. „Одисеја“ е преведена на стотици јазици и се смета за едно од најпреведуваните книжевни дела во светот, веднаш зад Библијата и делата на Шекспир. Од неа се инспирирале Данте, Џејмс Џојс, Никос Казанѕакис, Маргарет Атвуд и безброј други писатели, додека нејзината приказна била преточена во филмови, серии, опери, балети, стрипови и современи романи. Дури и самиот збор „одисеја“ денес во многу јазици означува долго, тешко и исполнето животно патување.

Со новата филмска адаптација, „Одисеја“ повторно ќе стане тема на разговор. Но, филмот, колку и да биде спектакуларен, ќе раскаже само една верзија на приказната. Книгата ви дозволува сами да го изградите тој свет. Да ги почувствувате стравовите на Одисеј, неговите дилеми, неговите грешки и неговата истрајност. Да сфатите дека најголемите битки не се секогаш оние со чудовиштата, туку оние што човекот ги води со себе.

Ако досега сте ја одложувале „Одисеја“ затоа што сте мислеле дека е тешка или можеби досадна, токму сега е вистинскиот момент да ѝ дадете шанса. Не морате да ја прочитате затоа што е дел од светскиот книжевен канон или пак поради најавениот филм на Кристофер Нолан, туку затоа што зборува за нешта што секој човек ги доживува – како да се остане цврст кога животот постојано нè менува, што значи да се има дом и колку вреди да се истрае и кога патот изгледа бескраен. Не постојат многу книги кои успеале речиси три илјади години да останат подеднакво актуелни, а токму тоа е најдобриот доказ дека „Одисеја“ не е само приказна од минатото, туку книга во која и денешниот читател може да се пронајде.