Долго време во науката постоеше уверување дека мозокот се развива само во детството и дека по одредена возраст неговата структура речиси не се менува.
Photo by Andrea Piacquadio
Според ова старо гледиште, мозокот бил нешто фиксно – ако некој научи одредени навики, начини на размислување или вештини, тие остануваат исти во текот на целиот живот. Но современите невронаучни истражувања покажуваат нешто сосема поинакво. Мозокот има извонредна способност постојано да се менува, да се прилагодува и да создава нови врски помеѓу невроните. Оваа способност се нарекува невропластичност и претставува една од најважните карактеристики на човечкиот мозок.
Невропластичноста значи дека мозокот се обликува преку искуство. Секојпат кога учиме нешто ново, кога вежбаме одредена вештина или кога повторуваме одреден начин на размислување, невроните во мозокот создаваат нови врски или ги зајакнуваат постоечките. Со текот на времето, тие врски стануваат посилни и побрзи. На пример, кога некој учи нов јазик, на почетокот зборовите тешко се паметат и речениците се формираат бавно. Но со повторување и практика, мозокот постепено создава стабилни невронски патишта и процесот станува многу полесен и поавтоматски.
Важно е да се разбере дека невропластичноста не се однесува само на учење нови информации. Таа се однесува и на нашите мисли, емоции и навики. Ако мозокот постојано е изложен на исти мисловни модели, тие модели се зајакнуваат. На пример, ако некој често размислува на негативен или загрижувачки начин, мозокот со време станува побрз во создавање токму на такви мисли. Но истиот принцип важи и за позитивни или поизбалансирани начини на размислување. Кога луѓето свесно вежбаат поинаков однос кон мислите, мозокот постепено може да изгради нови, постабилни патишта.
Истражувањата покажуваат дека мозокот останува пластичен во текот на целиот живот. Тоа значи дека способноста за промена не исчезнува со годините. Возрасните можат да научат нови вештини, да развијат нови интереси и да ги променат старите навики. Понекогаш процесот може да бара повеќе време и повторување, но мозокот сепак има способност да се адаптира и да создава нови врски.
Photo by Amel Uzunovic
Постојат неколку фактори кои ја поттикнуваат невропластичноста. Учењето нови работи е еден од најсилните стимули за мозокот. Кога се соочуваме со нови задачи или информации, мозокот мора да создаде нови невронски патишта. Физичката активност исто така има важна улога, бидејќи го подобрува протокот на крв во мозокот и ги поддржува процесите на учење и меморија. Квалитетниот сон е уште еден клучен фактор, затоа што токму за време на спиењето мозокот ги организира и зајакнува новите врски кои се создале во текот на денот.
Невропластичноста ни покажува дека мозокот не е статичен орган. Тој постојано се обликува од нашите искуства, мисли и активности. Тоа значи дека малите секојдневни навики – како учење нови работи, движење, читање или размислување на поизбалансиран начин, со време можат да имаат значително влијание врз начинот на кој функционира мозокот. Со други зборови, мозокот постојано се менува во одговор на тоа како го користиме.
