На 1 октомври се одбележува Меѓународниот ден на старите лица, посветен на правата, достоинството и квалитетот на живот на луѓето во повозрасна возраст.
Photo by Jomarc Nicolai Cala on Unsplash
Овогодишното одбележување е во знакот на растечкиот број луѓе кои живеат подолг живот и на потребата здравствените, социјалните и економските системи да се приспособат на демографските промени.
Светската популација старее со брзо темпо. Според податоците на Светската здравствена организација, во 2023 година во светот живееле околу 1,1 милијарда луѓе на возраст од 60 години и повеќе. До 2050 година оваа бројка се очекува да достигне 2,1 милијарда.
До 2030 година, еден од шест луѓе во светот ќе биде на возраст од најмалку 60 години. Во текот на следните децении, растот на бројот на повозрасни луѓе ќе биде особено изразен во земјите со низок и среден приход.
Овој процес носи големи промени за општествата. Подолгиот животен век е една од најзначајните придобивки на напредокот во медицината, јавното здравство, исхраната и животните услови. Во исто време, подолгиот живот создава потреба од подобро организирани здравствени и социјални услуги, пристапно домување, безбеден јавен превоз и средини во кои повозрасните луѓе ќе можат активно да учествуваат во заедницата.
Стареењето не значи дека човекот престанува да биде активен. Голем број повозрасни луѓе продолжуваат да работат, да се грижат за членовите на семејството, да волонтираат, да стекнуваат нови знаења и да придонесуваат во своите заедници.
Сепак, староста носи и ризици кои често остануваат во сенка на демографските статистики.
Светската здравствена организација предупредува дека осаменоста и социјалната изолација се значајни ризик-фактори за физичкото и менталното здравје. Кај повозрасните луѓе постои и ризик од сиромаштија, дискриминација поради возраст, злоупотреба и ограничен пристап до здравствени и социјални услуги.
Според СЗО, околу еден од шест луѓе на возраст од 60 години и повеќе доживува некаква форма на злоупотреба во заедницата. Проблемот може да има различни форми – физичко, психолошко или финансиско насилство, занемарување и други начини на нарушување на правата и достоинството на старите лица.
Прашањето за стареењето не е само прашање на здравствената политика, тоа е прашање на домување, транспорт, вработување, социјална заштита, образование и учество во јавниот живот.
Градовите, на пример, треба да бидат приспособени и за луѓето кои се движат побавно, имаат ограничена подвижност или користат помагала. Пристапните тротоари, безбедните пешачки премини, лифтовите, клупите, јавниот превоз и зелените површини имаат директно влијание врз тоа колку независно ќе може да живее еден човек во повозрасна возраст. Слично е и со дигиталниот свет. Сè поголем дел од услугите се достапни преку интернет, од банкарство и здравствени информации до административни услуги. Дигиталната писменост и пристапот до технологија затоа стануваат важен дел од независноста во подоцнежниот живот.
Стареењето на населението носи и важна меѓугенерациска тема. Во едно општество во кое луѓето живеат подолго, се менува односот меѓу генерациите, начинот на кој се организира семејната грижа и начинот на кој се размислува за работата, пензионирањето и активното учество во општеството.
Меѓународниот ден на старите лица затоа не е само ден за потсетување на потребата да им помогнеме на родителите, бабите, дедовците и соседите. Тој е и потсетување дека стареењето е дел од животниот циклус низ кој, ако живееме доволно долго, ќе поминеме сите. Прашањето е какво општество ќе нè пречека таму.
Подолгиот живот е вредност, но бројот на години не е единствената мерка за квалитетот на животот. Здравјето, самостојноста, социјалните контакти, чувството на припадност и можноста човекот да носи одлуки за сопствениот живот остануваат важни и во седмата, осмата или деветтата деценија.
