На местото Чифлик, во близина на денешниот Градски парк во Скопје, на 22 август 1941 година бил формиран Првиот скопски народноослободителен партизански одред, првата партизанска единица на Народноослободителната војна во Македонија.
Одредот на почетокот имал 12, односно според дел од изворите 13 борци, а во текот на своето постоење низ неговите редови поминале вкупно 42 борци.
Формирањето не било изолиран настан. Тоа било резултат на одлуката донесена на илегалното Јунско партиско советување на Скопската организација на Комунистичката партија во Македонија, одржано на 22 јуни 1941 година, на кое било одлучено да се започне со подготовка за вооружена борба. Во Скопје веќе постоеле пет диверзантски групи, а токму нивните членови го сочинувале јадрото на новоформираниот одред.
Кои биле првите борци?
Во изворите се наведуваат 12 имиња на луѓето кои го формирале одредот: Даме Крапчев – Стари, Чедомир Миленковиќ – Мирко, Боро Боцевски – Боте, Невена Георгиева – Дуња, Благоја Деспотовски – Шовељ, Раде Јовчевски – Корчагин, Стерјо Кранго – Дучо, Павле Момчиловиќ, Боро Ончев, Александар Смилковски, Светозар Томиќ и Боро Трајковски – Ѓуро.
Прв командант бил Чедомир Миленковиќ – Мирко, додека Даме Крапчев – Стари бил политички комесар. Подоцна, во октомври 1941 година, командувањето го презел Љубомир Лековиќ.
Крапчев бил една од важните фигури во скопското работничко и комунистичко движење. Член на КПЈ станал во 1939 година, а бил активен и во Спортското друштво „Работнички“, чие основање во Скопје се поврзува со него во 1937 година.
Првата акција се случила речиси веднаш
Одредот не останал долго само на организациско ниво. По формирањето, неговите борци извршиле диверзантска акција во рудникот „Радуша“, по што се повлекле кон Водно. Таму останале околу две недели и изведувале воени вежби и подготовки.
На 9 септември одредот добил наредба да се префрли кон Скопска Црна Гора. Преку старата диверзантска база покрај Вардар стигнал до подрачјето на Чучер, каде што се засолнувал во пештерата Лазаров Камен. Подоцна престојувал и во манастирот „Благовештение“.
Дејствувањето не било ограничено само на вооружени акции. На 28 септември 1941 година, во месноста Горне Бавче, бил одржан состанок со активисти од селата на Скопска Црна Гора, при што бил формиран првиот македонски месен народноослободителен одбор во селото Чучер.
Одредот бил мултиетнички
Во неговите редови не биле само Македонци. Во текот на неговото постоење учествувале Македонци, Срби, Албанци, Турци, Црногорци, Хрвати и Чеси. Тоа е податок што се наведува во повеќе извори за составот на единицата. Од вкупно 42 борци кои во различни периоди биле дел од одредот, 17 загинале во текот на Народноослободителната војна.
Меѓу нив бил и првиот командант Чедомир Миленковиќ, кој подоцна бил заробен и обесен во Софискиот затвор. Раде Јовчевски-Корчагин загинал во борба со бугарската полиција, а Даме Крапчев загинал во борба против бугарската војска на Плачковица на 24 мај 1944 година. Александар Урдаревски подоцна загинал како командант на Скопско-косовскиот партизански одред во борба со италијанско-албански сили.
Тројца станале народни херои
Од борците на Првиот скопски партизански одред, по војната тројца биле прогласени за народни херои на Југославија:
Раде Јовчевски – Корчагин
Боро Петрушевски
Александар Урдаревски
Раде Јовчевски-Корчагин бил меѓу првите борци на одредот. Неговото име подоцна станало едно од најпознатите имиња поврзани со скопското партизанско движење.
Првиот скопски партизански одред постоел нешто повеќе од два месеца. Во изворите како датум на неговото самораспуштање се наведува 2 ноември 1941 година, кај селото Злокуќани, Скопско.
Расформирањето не значело крај на организираната борба. Борците се вратиле во илегала, а дел од нив подоцна повторно се вклучиле во нови партизански единици. Даме Крапчев, на пример, продолжил со илегалната работа и во 1942 година учествувал во создавањето на Вториот скопски партизански одред.
Споменикот денес стои во Карпош 3
На местото на формирањето на одредот, на 22 август 1981 година, бил откриен споменик посветен на неговите борци. Автор на споменикот е вајарот Максим Димановски. Денес спомен-обележјето на Првиот скопски партизански одред се наоѓа во Карпош 3, каде што секоја година на 22 август се одбележува годишнината од неговото формирање.
И токму тука е еден од интересните историски детали: местото каде што денес има градски живот, згради и сообраќај, пред 85 години било едно од местата од кои започнала организираната вооружена антифашистичка борба во Македонија.
Првиот скопски одред бил мал по број — започнал со само дванаесетина луѓе — и постоел само нешто повеќе од два месеца. Но неговата историја продолжила преку луѓето кои излегле од неговите редови и преку единиците што биле формирани подоцна. Во таа смисла, Град Скопје го опишува како „никулец на организираното народноослободително движење во Македонија“, од кој подоцна следувале прилепскиот, кумановскиот, Вториот скопски, велешкиот и битолскиот одред, а потоа и поголемите партизански формации.
