„Книгите недочитани, соништата недосонувани – тоа ли беше животот?“ - 23 години без Анте Поповски

На 1 октомври 2003 година во Скопје почина Анте Поповски, еден од најзначајните македонски поети, есеисти, публицисти и препејувачи.

Роден е на 3 јуни 1931 година во Лазарополе, а зад себе остави книжевен опус во кој се среќаваат темите на човековото постоење, времето, смртта, јазикот, природата и Македонија.

Поповски по професија бил лекар. Во 1955 година дипломирал на Медицинскиот факултет во Скопје и кратко време работел како лекар во Дебар. Истата година ја објавил својата прва стихозбирка, „Одблесоци“, по што го напуштил лекарскиот повик и му се посветил на пишувањето. 

Во текот на кариерата ги објавил „Вардар“, „Самуил“, „Непокор“, „Камена“, „Тајнопис“, „Љубопис“, „Родопис“, „Сина песна“, „Ненасловена“, „Провиденија“ и „Света песна“, како и повеќе есеистички и публицистички дела. Негови книги и избори од поезијата биле објавувани и во странство, а неговите стихови биле преведувани на повеќе јазици. 

Една од неговите подоцнежни песни, „Tohu va bohu 2“, зборува за минливоста на човековиот живот и за она што останува недовршено:

„Книгите недочитани,
соништата недосонувани –
тоа ли беше животот?“

Во продолжението Поповски го опишува човекот како некој што минува низ времето носејќи го сопственото „врзопче“ од години, сè до моментот кога остануваат зборовите и тишината. На крајот од песната повторно се враќа на истото прашање, со што недоживеаното станува нејзин централен мотив. 

Но, значаен дел од неговото творештво е посветен и на Македонија. Во поемата „Вардар“, објавена во 1958 година, реката станува простор низ кој поетот зборува за земјата, корените и времето. Во „Македонија“ тој пишува:

„Стиснете ги тревките
неа ќе ја исцедите.
Наслонете се врз каменот
името ќе ѝ го чуете.“

А во „Вардар“ стојат и стиховите:

„Илјаден да сум – мал да не сум
за една капка тебе,
Македонија.“
 

Во песната „Македонија“, пак, Поповски ја користи сликата на ридот, заминувањето и погледот што останува зад човекот:

„На овој рид ќе те оставам
и кога ќе заминам
пак да те гледам
Голема.“
 

Токму преку ваквите стихови се гледа карактеристичната линија во неговата поезија: личното искуство постојано се поврзува со пошироки теми како паметењето, наследството и времето. Официјалната страница посветена на неговото дело неговиот однос кон македонскиот јазик го опишува како централна одлика на неговото творештво. 

Поповски не бил активен само како поет. Бил член на Друштвото на писателите на Македонија од 1956 година, а во повеќе мандати бил негов претседател. Бил и претседател на Советот на Струшките вечери на поезијата, директор на „Нова Македонија“ и „Вардар филм“, како и член на Македонскиот ПЕН-центар. 

Како препејувач, Поповски преведувал автори од светската поезија и есеистика, додека неговото сопствено творештво било претставувано во посебни изданија во Албанија, Грција, Франција, Русија, Турција, Италија, Германија, Велика Британија и Индија. За својата работа ги добил наградите „Браќа Миладиновци“, „Кочо Рацин“, „11 Октомври“ и „Гоцева повелба“, како и меѓународната награда „Premio Europa“.

Во 2001 година бил избран за член на Светската академија на поезијата при УНЕСКО во Верона, а на 10 мај 2002 година бил избран за редовен член на Македонската академија на науките и уметностите.