Создавањето нов живот е истовремено наука, уметност и безгранична посветеност. Даниела Христов, сениор ембриолог и раководител на ИВФ лабораторија во приватната болница Ре-Медика, секојдневно сведочи на чудото на животот, работејќи со парови кои со нетрпение го очекуваат моментот да станат родители. Во ова интервју, таа открива што ја прави оваа професија толку посебна, со какви предизвици се соочува и зошто секој ембрион за неа е многу повеќе од лабораториски процес – тој е надеж, сон и нова приказна што допрва ќе се испише.
Што за вас претставува процесот на создавање нов живот – повеќе наука, уметност или упорност?
За мене, процесот на создавање нов живот е совршен баланс помеѓу науката, уметноста и упорноста.
Наука, затоа што сè што правиме во ин-витро лабораторијата е засновано на длабоко разбирање на биологијата, генетиката и ембриологијата. Технологијата и напредокот во ова поле ни овозможуваат да ја оптимизираме секоја фаза – од избор на јајце-клетката и сперматозоидот па сѐ до култивирање и имплантација на ембрионот.
Уметност, затоа што постои нешто неверојатно суптилно и интуитивно во оваа работа. Не е само механички процес – треба да имаш око за деталите, да ги препознаеш најквалитетните клетки, да го процениш потенцијалот на ембрионот. Секој ембриолог има свој „потпис“ во работата, своја прецизност и одлучност кои можат да направат разлика.
Упорност, затоа што ова не е секогаш лесен пат. Понекогаш, и покрај најдобрите услови и најдобрите техники, природата одлучува поинаку. Но, секој успех, секоја позитивна бременост, секое родено бебе ни докажува дека вреди да се бориме и да продолжиме да даваме сè од себе.
На крајот, оваа работа не е само професија – туку е и привилегија. Да се биде дел од еден толку значаен момент во нечиј живот, да се помогне на парови кои сонуваат за дете, да се биде мост помеѓу надежта и реалноста – тоа е нешто што ми носи неизмерна радост и исполнетост.
Кои се најважните фактори за успешно оплодување и со какви предизвици најчесто се соочувате?
Успешноста на ин-витро фертилизацијата (IVF) зависи од повеќе фактори, но неколку се клучни.
Прво, квалитетот на јајце-клетката и сперматозоидот. Без добра генетска и морфолошка основа, ембрионите имаат помал потенцијал за развој. Затоа, селекцијата на гамети е од огромно значење.
Второ, лабораториските услови. Оптималната средина – температура, pH вредност, концентрација на гасови – е од пресудно значење. Дури и најмалите варијации можат да влијаат врз исходот.
Трето, времето на оплодување и култивација. Прецизноста во работата, навремено вбризгување на сперматозоидот (во случај на ICSI) и правилниот протокол за култивирање се есенцијални.
Четврто, ембриолошката проценка. Нашата експертиза во селектирање на најдобрите ембриони за трансфер или замрзнување значително ја зголемува шансата за успешна бременост.
Иако IVF е високо напреден процес, сепак се соочуваме со неколку предизвици:
Сепак, кога после сите овие предизвици ќе видиме позитивен тест за бременост и по 9 месеци ќе ни испратат слика од бебето – сè друго станува минливо.
Како изгледа моментот кога под микроскоп гледате нов живот што штотуку започнал да се развива?
Тоа е момент кој не може да се опише со зборови, но секогаш ја носи истата возбуда и восхит – без разлика колку пати сум го доживеала.
Кога под микроскоп ќе го видам првиот знак на нов живот, кога ќе забележам како јајце-клетката успешно се оплодила и започнала да се дели, тоа е како сведочење на чудо во реално време. Го гледам како од две мали јадра – едно од мајката, друго од таткото – се создава нешто ново, нешто единствено.
Првиот ден: Ги барам двата пронуклеуса – малите структури кои носат генетски материјал од двата родители. Ако ги има, знам дека оплодувањето било успешно и дека животот започнал.
Следните денови: Следам како ембрионот се дели, од две клетки во четири, па осум… сè додека не стане бластоциста, подготвена за имплантација. Во секоја фаза внимателно го оценувам квалитетот, но и се восхитувам на природниот ритам на создавање нов живот.
Емотивната страна: Иако гледам ембриони секој ден, не можам да останам рамнодушна. Знам дека секој од нив претставува нечиј сон, надеж, борба. Замислувам како овој мал ембрион, кој сега е само група клетки, еден ден ќе стане дете – ќе има смеа, топли прегратки и среќни моменти со своите родители.
Тоа што како ембриолог можам да бидам дел од ова патување, да му помогнам на животот да започне, е за мене огромна привилегија.
Како се справувате со предизвиците кога работите со парови кои имаат долга историја на неплодност?
Работата со парови кои долго време се борат со неплодност е еден од најемотивните и најделикатните аспекти на мојата професија. Овие пациенти не само што минале низ многу медицински процедури, туку често носат голема психолошка и емотивна тежина. За мене, како ембриолог, е важно не само да се фокусирам на лабораторискиот дел, туку и да бидам дел од нивната надеж и поддршка.
Разбирам дека секој пациент има своја приказна, значи емпатијата и добрата комуникација од рака под рака. Кога работам со парови кои долго време се соочуваат со неплодност, секогаш се трудам да објаснам што точно се случува со нивните ембриони, кои се следните чекори и какви се реалните шанси. Оваа транспарентност помага да се намали нивната анксиозност и да им даде чувство на контрола.
Се стремам кон максимална прецизност и индивидуален пристап бидејќи знам дека за овие парови секоја јајце-клетка, секој ембрион е бесценет. Се трудам со најголема прецизност да ги одберам најдобрите гамети, да ги користам најоптималните лабораториски техники и да ја следам секоја фаза од развојот со најголемо внимание.
Најтешкиот дел е кога третманот не успева. Тогаш се стремам кон реалистична, но надежна перспектива. Тоа се моменти кои не се лесни ниту за пациентите, ниту за мене како ембриолог. Но, секогаш им помагам да го најдат следниот чекор – дали е тоа нова стимулација, дали е донација на јајце-клетка или сперматозоид или пак друга алтернативна опција. Никогаш не губам надеж, се трудам и тие да ја зачуваат.
Најголемата награда е кога конечно ќе добијам вест дека по долгогодишна борба тестот за бременост е позитивен – тоа е момент кој не се заборава. Знам колку тие чекале и низ колку тешкотии минале, затоа секоја успешна бременост ме исполнува со неизмерна радост и гордост што сум била дел од нивното патување.
Оваа работа не е само наука, не е само техника – таа е спој на медицината и човечката емпатија.
Како ја одржувате вашата мотивација и страст за работа, особено во случаи кога резултатите не се позитивни?
Мојата мотивација и страст за работата доаѓаат од суштинската вредност на тоа што го правам – создавање нов живот и носење надеж на луѓе кои долго чекале на овој момент. Сепак, во оваа професија не секогаш сè оди како што посакуваме и постојат моменти кога исходот не е позитивен. Токму во тие моменти, наоѓам сила да продолжам, бидејќи знам колку е важна оваа работа за пациентите и нивните семејства.
Секој успешен случај ми е потсетник зошто го правам ова. Кога ќе добијам слика од бебе кое е резултат на нашиот труд, кога ќе видам насмевки на лица кои долго чекале позитивен исход – тоа ми дава енергија да продолжам, дури и кога има тешки моменти.
Континуирано учам и се усовршувам, бидејќи ова поле постојано се развива, а јас сакам да бидам во чекор со најновите достигнувања. Кога гледам нови методи и техники кои можат да ја зголемат шансата за успех, тоа ме мотивира уште повеќе.
Во ембриологијата, не сум сама – работам со тим составен од лекари, медицински сестри, советници и целиот тим кој се бори за истата цел. Кога имаме тешки моменти, се поддржуваме едни со други и бараме нови начини да им помогнеме на пациентите.
Фокусот на големата слика има огромно влијание во оваа работа. Иако понекогаш има неуспеси, знам дека секој обид, секој ембрион, секоја нова шанса значи нешто огромно за пациентите. Моја задача е да не се откажам и да направам сè што можам за да им помогнам.
Ја прифаќаме реалноста, но не губиме надеж! Знам дека природата има свои закони и дека не можеме секогаш да ја контролираме, но тоа не значи дека ќе престанам да се трудам. Секој нов циклус, секој нов пациент е нова можност за чудо.
На крајот на денот, ова не е само работа за мене – ова е повик. Знам дека моите раце, мојата прецизност, моето знаење и мојата посветеност може да значат нов живот за некого. Тоа ми е доволна мотивација да продолжам со истата љубов и посветеност, без разлика на предизвиците.
Како вашата работа влијае на вашиот личен живот и перцепцијата за семејството?
Мојата работа има огромно влијание врз мојот личен живот и начинот на кој ја гледам вредноста на семејството, животот и човечката поврзаност. Бидејќи секојдневно се занимавам со создавање нов живот, тоа ме прави уште посвесна за тоа колку е драгоцено семејството и колку емоции, надеж и борба се вложени во секоја нова бременост.
Работам со парови кои минале низ многу предизвици за да имаат дете – години обиди, неуспеси, надеж и страв. Тоа ме прави многу поемпатична и благодарна за чудото на животот, нешто што можеби некому му изгледа како природен процес, но за многумина е долг и тежок пат.
Работата како ембриолог е емотивно интензивна, бидејќи секој случај носи своја приказна и не можам да останам рамнодушна. Но, научив да одржувам баланс – знам дека мојата професионална посветеност е важна, но истовремено ја ценам потребата за одмор, семејство и лично време за да останам енергична и фокусирана.
Секој ембрион што го гледам под микроскоп ми е потсетник дека животот започнува во најсуптилните и најсовршените форми. Оваа работа ми ја продлабочи свеста за тоа колку е важно да се биде добар родител, колку е значајно детето да се роди во љубов и грижа.
Во IVF нема „брзи резултати“ – постои процес, чекање, напредок чекор по чекор. Ова ми помогна и во личниот живот да бидам потрпелива, да разберам дека секој голем успех (без разлика дали е семеен, професионален или личен) бара време и посветеност.
Работата не ја гледам како обична професија – чувствувам дека имам привилегија да бидам дел од нешто толку големо. Да помогнеш некому да стане родител, да учествуваш во создавање живот – тоа е нешто неспоредливо!
На крајот на работниот ден, знам дека сум направила нешто значајно. Оваа професија ми даде многу повеќе од кариера – ми даде поинаков поглед на животот, семејството и смислата на постоењето.
