Во август започнува една од најголемите сезонски миграции на птици во Европа.
фото: Фејсбук, Тоши Трајчев
Белите штркови (Ciconia ciconia) ги напуштаат местата каде што се размножувале и се упатуваат кон зимувалиштата во Африка. Видот е дел од африканско-евроазискиот миграциски коридор, а Северна Македонија е меѓу земјите низ кои минуваат миграторни птици од овој вид.
Во Македонија белите штркови не се само минливи гости. Националното истражување на Македонското еколошко друштво, спроведено во 2015 и 2016 година, регистрирало 837 парови. Најголем број гнезда биле поставени на електрични столбови – 62,4 проценти, додека 36,8 проценти биле на згради.
Зошто летаат токму сега?
Есенската миграција започнува кон крајот на летото, а август и септември се главниот период во кој европските штркови се движат кон југ. По завршувањето на сезоната на размножување, младите птици се осамостојуваат, а возрасните и младите започнуваат долго патување кон подрачјата каде што ќе ја поминат зимата. Но, за штрковите ова не е едноставно летање кон југ.
фото: Фејсбук, Тоши Трајчев
Зошто не летаат директно преку Средоземното Море?
Причината е во начинот на кој летаат. Штрковите се таканаречени едрилици. Наместо непрекинато да мавтаат со крилјата, тие користат столбови од топол воздух – термички струења – за да се издигнат високо, а потоа со раширени крилја се лизгаат на големи растојанија.
Таквите воздушни струења се многу послаби над големите водени површини. Затоа Средоземното Море претставува значајна природна пречка за нивната миграција. Истражувањата покажуваат дека токму географијата на Средоземното Море ги насочува штрковите кон две главни миграциски точки: Гибралтар на запад и Босфорот на исток.
Источната рута минува низ Балканот
За штрковите од централна и источна Европа особено важна е источната миграциска рута. Таа ги води птиците кон Балканот, потоа кон Турција и Босфорот. Оттаму продолжуваат низ Блискиот Исток, а понатаму кон Африка.
Сателитското следење на штркови со години овозможува прецизно да се реконструира ова патување. Истражувањата покажале дека птиците од европските популации се движат низ источниот Медитеран и потоа навлегуваат во Африка.
Тоа значи дека штрковите што во овој период ги гледаме над Македонија се дел од многу поширок миграциски систем што ги поврзува Европа, Балканот, Блискиот Исток и Африка.
Photo by Maurice Schalker on Unsplash
Колку им помага времето?
Исклучително многу.
Истражување врз основа на сателитски податоци покажало дека брзината на миграцијата на белите штркови е поврзана со ветерот. Во есенската миграција просечната брзина била околу 10 километри на час, при што птиците се движеле побрзо на Блискиот Исток и во Африка отколку во Европа. Задниот ветер дополнително ја зголемувал брзината.
Затоа миграцијата не се одвива со постојана брзина. Птиците го приспособуваат движењето на условите во атмосферата и на достапноста на местата за одмор и исхрана.
Не патуваат сите до иста точка
Африка не е една единствена крајна дестинација. Источната миграциска популација може да зимува во различни делови на континентот. Следењето со сателити покажало и дека поединечни штркови можат значително да отстапат од вообичаената рута. Во едно од раните истражувања со сателитско следење, штрк од источната европска популација стигнал сè до Нигерија, поминувајќи околу 10.000 километри во целото патување.
И самите штркови „учат“ како да го најдат патот
GPS-истражувањата откриваат уште еден интересен аспект на миграцијата. Кај младите штркови е забележано дека птиците што се наоѓаат во предниот дел на групата активно ги бараат погодните термички струења, додека останатите можат да ја користат информацијата што ја добиваат од нивното движење.
Истражување со 27 млади штркови опремени со GPS и сензори за движење покажало дека ваквото групно однесување може да им помогне на птиците поефикасно да ги користат воздушните струења за време на миграцијата.
Миграцијата е и прашање на преживување
Патувањето до Африка не е без ризик. Штрковите се изложени на губење на живеалиштата, судири со електрични далноводи и нелегален лов. Промените во земјоделските предели исто така влијаат врз достапноста на храна и места за одмор. Во исто време, кај дел од европските популации се забележува промена во миграциското однесување. Дел од штрковите кои порано мигрирале многу подалеку на југ денес презимуваат во Европа, особено на Пиринејскиот Полуостров, каде поблагите зими им овозможуваат полесно да најдат храна.
Затоа големите јата што во август се појавуваат над Македонија не се случајна појава. Тие се дел од годишен природен коридор стар колку и самата потреба на птиците да ги следат храната, времето и сезоните. Од македонските полиња, преку Балканот и Босфорот, кон Блискиот Исток и Африка, штрковите следат една од најпознатите миграциски рути на европските птици. А следната пролет, истата рута ќе ја поминат во спротивна насока.
