Кога во 1991 година Македонија стана независна држава, започна и едно ново поглавје во нејзината култура.
Само три години подоцна, во 1994 година, македонски филм за првпат излезе на големата светска филмска сцена и покажа дека една млада држава може да создаде дело што ќе биде гледано, наградувано и запаметено далеку над нејзините граници. Тоа беше „Пред дождот“, дебитантскиот долгометражен филм на Милчо Манчевски и првиот филм снимен во новата независна Република Македонија.
Манчевски сценариото го пишувал во 1991 година, по неговото враќање од САД во Македонија, а филмот се снимаше во Македонија и во Лондон. Проектот беше работен како меѓународна копродукција во која учествуваа британски, француски и македонски продуценти и финансиери, а во екипата работеа професионалци од повеќе земји. Македонското учество беше обезбедено и преку Министерството за култура и „Вардар филм“.
„Пред дождот“ е составен од три меѓусебно поврзани приказни, насловени „Зборови“, „Лица“ и „Слики“. Првата се случува во македонски православен манастир и го следи младиот монах Кирил, кој се соочува со тешка морална одлука кога во манастирот се појавува Замирa, Албанка обвинета за убиство. Во втората приказна дејството се преселува во Лондон, каде фоторепортерот Александар се враќа во својот поранешен живот, додека третата приказна повторно го носи во Македонија и ги поврзува луѓето и настаните од претходните две. Филмот ги испреплетува љубовта, насилството, верата, стравот и етничките поделби во момент кога Балканот веќе се наоѓаше во војна.
Во главните улоги беа францускиот актер Грегоар Колен како Кирил, британската актерка Катрин Картлиџ како Ана, Раде Шербеџија како Александар и Лабина Митевска како Замира. Во македонскиот дел од актерската екипа беа и Јосиф Јосифовски, Силвија Стојановска, Петар Мирчевски, Кирил Ристоски, Абдурахман Шаља, Владимир Ендровски и голем број други македонски актери.
Особено место во филмот има музиката на „Анастасија“, која на „Пред дождот“ му даде препознатлив звук и атмосфера. Саундтракот ја поврза македонската музичка традиција со современиот звук и стана еден од препознатливите елементи на филмот.
Светската премиера на „Пред дождот“ се одржа на Венецискиот филмски фестивал во 1994 година, каде филмот освои Златен лав за најдобар филм. Подоцна следуваа награди и признанија на повеќе фестивали, меѓу кои и ФИПРЕСЦИ, а филмот продолжи да патува низ светот.
Следната година дојде и моментот што за една млада држава имаше огромно симболично значење: „Пред дождот“ беше номиниран за Оскар во категоријата за најдобар филм од неанглиско говорно подрачје на 67. доделување на наградите на Американската филмска академија. Филмот не ја освои наградата — таа година Оскарот отиде кај руското „Burnt by the Sun“, но самата номинација го внесе името на Македонија во еден од најголемите светски филмски настани.
Патот до Оскарите во тој период имаше и своја политичка димензија. При номинацијата филмот беше наведен со тогашната меѓународно користена референца за државата, што предизвика реакции од Манчевски и од македонски претставници. Во текот на самото доделување, сепак, водителот Џереми Ајронс го претстави филмот едноставно како филм од „Macedonia“.
Она што „Пред дождот“ го направи значајно, сепак, не беше само бројот на освоени награди. Филмот излезе од една мала земја во момент кога светот сè уште ја запознаваше како нова независна држава, а наместо да понуди поедноставена слика за Балканот, Манчевски создаде сложена приказна за луѓето фатени меѓу љубовта, стравот, религијата и етничките поделби. Филмот е снимен на македонски, албански и англиски јазик, а неговата приказна ја надминува конкретната политичка ситуација во која настанува.
„Пред дождот“ денес има и дополнителна историска тежина затоа што беше создаден во првите години од независноста. Во 1994 година Македонија сè уште беше држава што го бараше своето место во меѓународниот простор, а нејзиниот филм стигна до Венеција, ја освои најголемата награда на фестивалот и една година подоцна се најде меѓу петте номинирани филмови за Оскар.
Триесет и пет години по независноста, приказната за „Пред дождот“ останува една од најголемите културни приказни на првите години од македонската државност. Филмот ја однесе Македонија во Венеција и во Холивуд, ги претстави македонските актери, музичари и автори пред меѓународната публика и остави дело што и денес се прикажува и изучува во филмски контексти низ светот. Фестивалот во Венеција го награди со „Златен лав“, а филмскиот магазин „Њујорк тајмс“ подоцна го вклучи меѓу своите 1.000 најдобри филмови.
Во историјата на 35-годишната независна Македонија постојат политички датуми што не смееме да ги заборавиме, но постојат и културни моменти што покажуваат како една држава се претставува пред светот. „Пред дождот“ беше еден од првите такви моменти — филм создаден во младата независна Македонија, кој стигна до Златниот лав во Венеција и до Оскарите.
