Деновиве, кога Македонија годинава одбележува 35 години од независноста, се потсетуваме на политичките и историските настани што ја одбележаа државата, но и на културните проекти што одбележаа една цела генерација.
Меѓу нив е и „Наше маало“, детската телевизиска серија која започна во 1999 година и која, освен што беше една од омилените содржини за најмладите, создаде и телевизиски простор во кој Македонија можеше да се види како општество составено од различни луѓе, култури и традиции.
„Наше маало“ беше замислено како серија преку која децата ќе учат за пријателството, предрасудите, конфликтите и почитувањето на различностите преку ситуации од секојдневниот живот. Проектот се развиваше со меѓународна поддршка и соработка со Children’s Television Workshop, организацијата зад американската „Sesame Street“, а во неговото создавање учествуваа македонски автори, актери и телевизиски професионалци. Драматургот Горан Стефановски беше дел од креативниот развој на серијата, а една од неговите идеи беше и зградата Кармен да стане посебен лик кој зборува и комуницира со децата.
Приказната се одвиваше во едно скопско маало и околу станбената зграда во која живееја деца со различно етничко и културно потекло. Меѓу главните детски ликови беа Бени, Диме, Ице, Мали, Џејлан, Зана, Атиџе и Дарко, а нивните секојдневни авантури отвораа теми што за детска серија во тоа време беа исклучително сериозни: предрасудите кон луѓето поради нивното потекло или материјалната состојба, културните разлики, семејните односи, пријателството, љубовта и конфликтите што настануваат кога луѓето не се обидуваат да се разберат едни со други.
Она што ја правеше серијата посебна беше начинот на кој овие теми беа обработувани. Наместо децата да слушаат лекции за толеранција, тие гледаа ликови кои живеат во исто маало и се соочуваат со истите секојдневни проблеми, иако доаѓаат од различни семејства и заедници. Македонци, Албанци, Роми и Турци беа дел од истиот телевизиски свет, а различноста не беше нешто што требаше постојано да се нагласува како посебна вредност. Таа беше присутна во јазикот, имињата, семејствата, обичаите и односите меѓу ликовите, односно во самиот живот на маалото.
Тоа беше период во кој земјата сè уште ја градеше својата независност и се соочуваше со сложени општествени односи, а телевизиската продукција создаваше содржина во која различните заедници не беа прикажани како одвоени светови, туку како луѓе кои живеат едни покрај други и мораат да најдат начин да функционираат заедно.
Посебна приказна беше и музиката на серијата. Шпицата ја пееја Ерзана, Ребека и Есма Реџепова, три препознатливи имиња од македонската музичка сцена, чии кариери и животни патишта подоцна тргнаа во различни насоки. Ерзана, која беше еден од највпечатливите вокали на македонската поп-сцена, денес живее во Њујорк. Ребека остана запаметена како една од познатите пејачки на македонската сцена, а Есма Реџепова, која почина во 2016 година, остави зад себе огромно музичко наследство и историја како една од најзначајните ромски уметници од овие простори.
„Наше маало“ беше и почетна точка за повеќе млади актери кои подоцна продолжија да се занимаваат со актерство. Еден од нив беше Владимир Петровиќ, кој го играше Мали. Кога се снимаше серијата, тој беше дете, а подоцна изгради професионална актерска кариера и продолжи да се појавува во театарски и телевизиски продукции. Денес, кога се враќаме на старите снимки, интересно е да се види не само како изгледале актерите тогаш, туку и кои од децата што ги гледавме на екранот подоцна продолжија да бидат дел од македонската културна сцена.
Во актерската екипа се појавија и други млади имиња, покрај поискусните македонски актери, што на серијата ѝ даде специфична енергија. Детските ликови не беа само носители на пораката на серијата, туку беа вистински ликови со свои карактери, конфликти, пријателства и слабости. Преку нив серијата успеваше сложени општествени теми да ги приближи до детската публика без да изгледа како образовна програма.
Иако денес телевизискиот простор е значително поинаков, „Наше маало“ останува интересен пример за тоа што можеше да се создаде кога детската програма се третираше како сериозна телевизиска и културна продукција. Серијата не се обидуваше да создаде идеализиран свет без конфликти; напротив, конфликтите беа дел од приказната, но секој од нив отвораше можност ликовите да се соочат со сопствените предрасуди и да научат нешто за луѓето што ги доживуваат како различни.
Во годината во која се одбележуваат 35 години од независноста на Македонија, ваквите проекти заслужуваат да се паметат како дел од историјата на земјата. Независноста не се состои само од политички одлуки, институции и датуми. Таа се гледа и во културата што ја создава едно општество, во приказните што ги раскажува за себе и во начинот на кој ги претставува луѓето што живеат во него.
